برنامه های چهارم و
پنجم توسعه در گفتگوی خبر جنوب با قادری
ضعف اساسی این برنامه
ها این است که ایده آل فکر می کنیم
خبر جنوب- 27 خرداد89
دکتر جعفر قادری نماینده مردم شیراز تنها
نماینده مردم فارس است که عضو کمیسیون برنامه و بودجه است. وی که این روزها به
همراه سایر اعضاء این کمیسیون تخصصی مشغول بررسی لایحه برنامه پنجم توسعه است در
گفتگو با خبر جنوب می گوید: این لایحه طی یک ماه آینده و احتمالا نیمه دوم تیر ماه
در صحن علنی مجلس مطرح خواهد شد.
قادری گرچه انتقادی به بی توجهی به اعداد و
ارقام در لایحه برنامه پنجم توسعه دارد اما آن را حاوی نکات مثبتی می داند که این
لایحه را نسبت به برنامه های توسعه ای قبل از آن متمایز می سازد.
قادری در گفت و گوئی که در ادامه می خوانید به
طرح مباحث مختلف برنامه ها و بودجه های تصویبی پرداخت و مهمترین معضل آن را غیر
واقعی بودنشان برشمرد.
·
آقای قادری، بررسی لایحه برنامه پنجم توسعه در
چه مرحله ای قرار دارد؟
این برنامه در حال بررسی در کمیسیون های تخصصی
از جمله کمیسیون برنامه و بودجه است و احتمالا نیمه دوم تیرماه در صحن علنی مجلس
مطرح خواهد شد.
این برنامه شاخص و چارچوبی است که مشخص کننده
مبنا و چارچوب اصول حرکت اقتصادی کشور بوده و نمایانگر توانمندی های اقتصادی کشور
در راستای دستیابی به اهداف چشم انداز 20 ساله ایران است. در واقع، اهداف اصلی
اقتصادی، سیاسی و اجتماعی کشور طی 5 سال آینده را مشخص می کند.
·
این برنامه حاوی چه نکات مثبتی است؟
نکات مثبت این برنامه زیاد است. توجه به بحث
فرهنگ ایرانی-اسلامی، کمک به توسعه فضاهای اسلامی، کمک به فعالیت های ورزشی، توجه
ویژه به بحث های عدالت اجتماعی، تقویت بعضی از صندوق ها، از جمله صندوق محصولات
کشاورزی، صندوق های قرض الحسنه، گشایش های اسنادی برای گرفتن اعتبار از بانک های
بین المللی روش هائی که اجازه استفاده به بانک مرکزی و بورس برای استفاده از
اعتبارات داده است و همچنین پرداختن به بحث صندوق توسعه ملی در این برنامه واقعا
جای تقدیر دارد.
·
به تاسیس صندوق توسعه ملی اشاره کردید، لطفا
بیشتر توضیح دهید.
این صنوق که مستقل از حساب ذخیره ارزی است به
منظور حمایت و پشتیبانی از بخش خصوصی تاسیس شده که طی آن بخش خصوصی می تواند با
شرایط آسانتر و سهولت بیشتری تسهیلات مورد نیاز خود را دریافت کند البته به نظر می
رسد برداشت ها بخصوص برداشت های دولتی صورت گرفته از این صندوق مغایر با اهداف چشم
انداز 20 ساله است.
·
چه ایراداتی به لایحه برنامه پنجم توسعه وارد
است؟
یکی از مهمترین اشکالات وارده به این لایحه
فقدان اعداد و ارقام است.
دولت معتقد است در جریان بررسی برنامه، سیاستها
تغییر می کند و مسلم است که با این تغییر اعداد و ارقام نیز تغییر خواهند کرد. این
در حالی است که لازم است حتما اعداد و ارقام در برنامه ذکر شود چرا که اگر برنامه
ای کمیت پذیر نباشد، قابل ارزیابی نیست.
همچنین سیاستهائی که برای رسیدن به اهداف در
برنامه پنجم پیش بینی شده، نمی تواند ما را به اهداف مورد نظر که اهداف بلند است
برساند، به عبارت دیگر بین اهداف و سیاستها مغایرت وجود دارد.
همچنین به بخش های فرعی برنامه هم بی توجهی شده
و در مواردی مثل سیاستهای توسعه شهری هدفگذاری های لازم صورت نگرفته است.
علاوه بر این در این لایحه یک سری مواد هم آمده
که بود و نبود آن در برنامه تفاوت چندانی نداشته و فقط باعث شده به حجم برنامه
اضافه شود.
·
امسال که این برنامه به تصویب می رسد، سال اجرای
قانون هدفمند کردن یارانه ها هم هست آیا تاثیر این اجرای قانون در لایحه تنظیم شده
توسط مجلس به صورت کامل دیده شده است؟
خیر این هم یکی دیگر از ضعف های لایحه برنامه
پنجم توسعه است. علاوه بر این در این لایحه در بعضی موارد قانون اجرای سیاستهای اصل 44 هم نادیده
گرفته شده است.
·
یک سوالی که همیشه به ذهن کارشناسان اقتصادی می
رسد، این است که در کشور چند لایحه و برنامه با مدت زمان اجرای متفاوت تصویب می
شود که غالبا همسو نیستند. مثلا قانون بودجه سالانه، برنامه 5 ساله توسعه و سند
چشم انداز 20 ساله داریم. در برنامه های بلند مدت و میان مدت چند دولت عوض می شوند
که گاهی دولت های جدید پایبندی کاملی نسبت به برنامه های تدوین شده در دولت های
قبل از خود ندارند، شما با این اظهار نظرها چقدر موافقید؟
تا حدود زیادی موافق هستم. متاسفانه این برنامه
ها از چند معضل اساسی در همه دولت ها رنج می برند که یکی از آنها نبود معیار واحد
برای ارزیابی اجرای این برنامه ها است. علاوه بر این برنامه ها بر اساس یک سری
آرزو و ایده و گاهی بدور از واقعیت تنظیم می شود در حالی که معلوم نیست چقدر
اجرائی می شود.
به نظر می رسد ضعف اساسی این برنامه ها این است
که ایده آل فکر می کنیم و تناسبی بین سیاستهای اجرائی برنامه و هدفهای تعیین شده
قائل نیستیم. علاوه بر آن منابع در دسترس و پتانسیل های کشور را هم دوچندان می
بینیم.
·
مثلا گرچه سهم بهره وری در رشد تولید ناخالص ملی
هم اکنون نیم درصد است در برنامه پنجم با یک جهش شدید می خواهیم این سهم را 4-5
برابر افزایش دهیم و به حدود یک سوم رشد تولید ناخالص ملی برسانیم. مسلم است این
امر در اجرا ایجاد اشکال کرده و ما را به اهدافمان نمی رساند. نمایندگان مجلس چقدر
در رفع این معضل موثرند؟
مجلس ابزار کنترلی در اختیار ندارد گرچه ناظر بر
اجرای برنامه ها و قوانین مصوب است اما هیچ ابزاری برای الزام دولتها به اجرای
مصوبات ندارد. البته می تواند از ابزارهائی مثل تذکر، طرح سوال و حتی استیضاح
وزیران هم استفاده کند ولی این امر هم گاهی به دلیل عدم یکپارچگی بین نمایندگان به
جائی نمی رسد. شاید اگر ساختار انتخابات استانی بود این اقدامات به سر انجام بهتری
می رسید.
·
لطفا بیشتر توضیح دهید.
از آنجا که نمایندگان مجلس هرکدام منتخب مردم در
یک یا چند شهرستان هستند مسلم است که اولویت های خود را برای احقاق حقوق مردم بر
روی مسائل محلی و منطقه ای می گذارند و
البته مردم هر از گاهی همین انتظار را دارند و این انتظار را در دیدارهائی که با
نمایندگان دارند مطرح می کنند اما اگر نمایندگان از سوی مردم یک استان انتخاب شوند
قطعا پرداختن به مباحث کلان را جایگزین تعلقات و دغدغه های جزئی تر می کنند.
بارها شده برای عدم اجرای یک طرح ملی و کلان بحث
استیضاح و یا سوال از وزیر را مطرح کردیم اما نمایندگان فارس هم با هم متحد نبودند
و عده ای با آن موافقت نداشتند، خوب مسلم است که این امر آنهائی هم که دغدغه مسائل
کلان دارند را از ادامه پی گیری دلسرد می کند.
البته این معضل فقط به نمایندگان مجلس بر نمی
گردد بلکه انتقادهائی در این خصوص به محافل علمی و رسانه ای هم که پی گیری لازم را
برای اجرای مصوبات مجلس ندارند وارد است.
·
به نظر شما در کشور ما تجربه موفقی در اجرای برنامه
های میان مدت و بلند مدت وجود دارد؟
نه متاسفانه و اصلی ترین دلیل این معضل هم وجود
متغیرهای غیر قابل کنترل مثل بحث تحریم ها و محدود شدن روابط ایران با کشورهای
دیگر است. در ایران پدیده ای مثل خشکسالی هم بر برنامه های بلند مدت مثل سند چشم
انداز بیست ساله و یا میان مدت مثل برنامه چهارم توسعه تاثیرات سوئی گذاشت.
·
به برنامه چهارم توسعه اشاره کردید. میزان
موفقیت در اجرای این برنامه را چند درصد می دانید؟
کمتر از 50 درصد البته ما بیشتر از اعداد پیش
بینی شده در این برنامه هزینه کردیم اما میزان موفقیت در هزینه کرد و مبالغ چند
هزار میلیارد دلاری در راستای اهداف چندان رضایت بخش نبوده و نتوانسته موجب بهبود
شاخص های اقتصادی شود. البته مهمترین دلیل این امر هم همانطور که گفتم متعدد بودن
متغیر های غیر قابل کنترل است.
·
یک طرح اقتصادی که بسیار هم مورد اقبال مردم
قرار گرفت طرح توزیع سهام عدالت بود به عنوان یک اقتصاد دان این طرح را چقدر موفق
می دانید؟
به جرات می توانم بگویم بزرگترین طرح بعد از
انقلاب که موجب توسعه عدالت اجتماعی شد همین طرح توزیع سهام عدالت است اما برخی
نارسائی ها باعث شد این طرح به هدف اصلی خود نرسد.
·
چه نارسائی هائی؟
متاسفانه در این طرح حلقه های بعدی سرمایه گذاری
به درستی تعریف نشد و در جای اصلی خود قرار نگرفت. مثلا قرار بود شرکت های سرمایه
گذاری استانی تجمیع سهام سهامداران عدالت شکل بگیرد که این اتفاق نیفتاد و نتیجه
این شد که پول هائی که قرار بود صرف توسعه استانی و منطقه ای شود صرف تامین
مایحتاج روزانه خانوارها شد.مهمترین عامل هم در این بحث برخی ناهماهنگی ها
بین وزارت تعاون و سازمان خصوصی سازی بود.
·
اگر مورد خاصی باقی مانده که در سوالات مطرح
نشده بفرمائید.
گرچه ایراداتی برای عدم اجرای مصوبات به دولت
وارد است اما احساس می شود گاهی هم مجلس تکالیفی را در قالب تصویب قانون برای دولت
بدون در نظر گرفتن منابع ایجاد می کند و بعد هم فشارهائی برای اجرای این مصوبات به
دولت وارد می کند. به عبارت دیگر می خواهم بگویم که برخی مشکلات دو سویه است.
مطمئنا آنچه در این میان می تواند بخش عمده ای از معضلات را از بین ببرد تعامل
بیشتر بین دولت و مجلس است که امیدوارم این امر بیش از پیش محقق شود.